Εταιρία Δικαστικών Μελετών

ΠΟΡΙΣΜΑ ΜΑΪΟΥ 1990 "Το πρόβλημα των ναρκωτικών"

ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ

       Τα μέλη της  Εταιρίας Δικαστικών Μελετών ασχολήθηκαν σε πέντε [5[ διαδοχικές συνεδριάσεις  με το πρόβλημα των ναρκωτικών και αφού άκουσαν τις εισηγήσεις των μελών της Καλλιόπης Δ. Σπινέλλη Καθηγήτριας Πανεπιστημίου και των Εισαγγελέων  Εφετών  Ανδρέα Φάκου και Αθανασίου Δαδούκη, καθώς και του Προισταμένου της Εισαγγελίας Εφετών Αθηνών και Αναπληρωτή Καθηγητή Πανεπιστημίου Λάμπρου Δ. Καράμπελα, κατέληξαν στα ακόλουθα:

 

  1. Διαπιστώσεις:

1.1   Διάφοροι «δείκτες»  (ποινικής δικαιοσύνης, θανάτων, νοσηρότητας από AIDS κ.λπ.) καταδεικνύουν μια   επικίνδυνη  έξαρση της διάδοσης των ναρκωτικών στη χώρα μας μετά το 1970 και ιδίως μετά το 1990. Η  Ελλάδα  κατατάσσεται ήδη ανάμεσα  στα  Κράτη   που εμφανίζουν  ιδιαίτερο πρόβλημα  ζήτησης και διακίνησης  ναρκωτικών  φαρμάκων  αρνητικά  καθοριστικό  για  την ομαλή  κοινωνική  λειτουργία,  οικονομική και  πολιτιστική  ανάπτυξη  και υγεία.

1.2   Ορθώς η ελληνική  νομοθεσία   για  την καταπολέμηση των ναρκωτικών αντιμετωπίζει   αυστηρά  τους  δράστες  των βασικών  εγκλημάτων του νόμου περί  ναρκωτικών  και επιεικέστερα  τους απλούς χρήστες  και ιδιαιτέρως  τους τοξικομανείς,   τους οποίους   υπό  προϋποθέσεις,  αφήνει  ατιμώρητους  ή τιμωρεί  με ελαττωμένες  ποινές, τους  παρέχει  δε  δυνατότητες  αποτοξίνωσης  και  θεραπείας ,  αναβάλλοντας  την άσκηση  της  ποινικής δίωξης,  ακόμη  και  της  στράτευσης,  όταν υποβάλλονται  οικειοθελώς  στην επιβαλλόμενη  από τις κείμενες   διατάξεις   θεραπεία  και  προβλέποντας  δυνητική  υπό όρους  απόλυση,  ανεξάρτητα  από το ύψος  της  ποινής  που έχει εκτιθεί  και τέλος προβλέποντας και άλλες  ευνοϊκές  ρυθμίσεις.

1.3   Από τη δικαστική εμπειρία προκύπτει, μεταξύ άλλων,  ότι η διακίνηση ναρκωτικών γίνεται μέσω α) των χρηστών («βαποράκια») που εντοπίζονται και εισέρχονται στο σύστημα ποινικής δικαιοσύνης, και β) εγκληματικών  οργανώσεων  που παραμένουν κατά κανόνα εκτός συστήματος ή και εξέρχονται από αυτό συνήθως ταχύτατα. Αυτό  το τελευταίο οφείλεται,  εκτός των άλλων, στη διαπλοκή  των εννοιών  «χρήστης και  έμπορος» και στην ανορθολογική κατανομή των περιορισμένων αστυνομικών δυνάμεων.

  

  1. Προτεινόμενη δικαιοπολιτική αντιμετώπιση

2.1   Σε επίπεδο πρόληψης και θεραπείας

Στο βαθμό που ο νόμος 1729/1987, όπως ισχύει σήμερα,  θεωρείται ότι προτάσσει την προληπτική του λειτουργία, είναι  απαραίτητη,  κατά  πρώτο λόγο , η λήψη  πρόσφορων και αποδοτικών  μέτρων  που αποσκοπούν  στην πρόληψη. Ειδικότερα, προτείνεται :

α) ως προς τη μείωση της ζήτησης: Εντατικοποίηση της πρωτογενούς πρόληψης  (αγωγή υγείας σε μαθητικό πληθυσμό σχετικά με κάπνισμα, οινόπνευμα, και άλλες εξαρτησιογόνες ουσίες καθώς και η  συστηματική ενημέρωση  των υπευθύνων  των ΜΜΕ για  τις σύγχρονες  τάσεις  αντιμετώπισης  του  προβλήματος  των ναρκωτικών  από υπεύθυνους κρατικούς  φορείς, αβ] της δευτερογενούς πρόληψης( εντοπισμό και συμβουλευτική καθοδήγηση των ομάδων υψηλού κινδύνου για  την αποφυγή εμπλοκής στη χρήση) και αγ]  της  τριτογενούς ( ενίσχυση των θεραπευτικών προγραμμάτων όχι μόνο αριθμητικά, με κινητοποίηση φορέων, όπως της Τοπικής Αυτοδιοίκησης , μη κυβερνητικών οργανώσεων, της εκκλησίας και άλλων, .αλλά και από πλευράς θεραπευτικής προσέγγισης με την χρησιμοποίηση περισσότερων επιστημονικά ελεγμένων  μεθόδων   αποτοξίνωσης  και απεξάρτησης για να μειωθεί ο αριθμός των θανάτων  και τα συναφή με τα ναρκωτικά τελούμενα εγκλήματα),

β) ως προς τη μείωση της προσφοράς ναρκωτικών και πρόδρομων ουσιών: ενίσχυση του Σώματος Δίωξης Οργανωμένου Εγκλήματος[ΣΔΟΕ], ενεργοποίηση της συνοριακής αστυνομίας και ενίσχυσή της με σύγχρονες μεθόδους ανίχνευσης ουσιών.

 

2.2   Σε επίπεδο διοικητικών μέτρων και κυρώσεων προτείνεται ιδίως :

  • Αξιοποίηση με την αυστηρή τους εφαρμογή των ήδη προβλεπόμενων διοικητικών μέτρων όπως η  αφαίρεση άδειας λειτουργίας καταστήματος, στο οποίο διαπιστώνεται ότι γίνεται διακίνηση ναρκωτικών . Η αφαίρεση αυτή  πρέπει να διατάσσεται τόσο από την  Τ.Α, όσο  και από τον  Εισαγγελέα.
  • ΄Αμεση [επιτόπια] αφαίρεση της άδειας οδήγησης  και των πινακίδων, όταν το αστυνομικό όργανο  διαπιστώνει ότι η οδήγηση γίνεται από την επήρεια  ναρκωτικών.
  • Περιοδικός έλεγχος του ποινικού  μητρώου των ιδιοκτητών και εκείνων που πράγματι  εκμεταλλεύονται   κάθε μορφής νυκτερινά κέντρα.
  • Μελέτη της χωροθέτησης των κέντρων διασκέδασης ώστε να αποφεύγεται η συγκέντρωση πολλών κέντρων  στην ίδια περιοχή και ιδίως σε περιοχές όπου υπάρχουν πλησίον  σχολεία, στρατώνες, αθλητικά γήπεδα και γενικώς χώροι  συγκέντρωσης  ανήλικων και νεαρών ατόμων.
  • Αυστηρός έλεγχος της ηλικίας  των νέων που εισέρχονται σε νυκτερινά κέντρα και επιβολή αυστηρών προστίμων ακόμα και αφαίρεση της άδειας λειτουργίας από τους   ιδιοκτήτες των επιχειρήσεων και τους εκμεταλλευόμενους αυτές.
  • Αυστηρός συνοριακός έλεγχος ώστε να μην εισέρχονται ξανά στη χώρα άτομα που έχουν απελαθεί ύστερα από καταδίκη για παράβαση του νόμου περί  ναρκωτικών.

 

Εξυπακούεται  ότι  σε όλες τις περιπτώσεις επιβολής διοικητικών μέτρων ή κυρώσεων υπάρχει δυνατότητα προσφυγής του βλαπτομένου στο δικαστήριο.

 

2.3          Σε επίπεδο ποινικής δικαιοσύνης συνιστάται ιδίως:

  • Η σύσταση δικαστικής αστυνομίας
  • Η διενέργεια ψυχιατροδικαστικής και εργαστηριακής πραγματογνωμοσύνης αμέσως μετά τη σύλληψη οποιουδήποτε χρήστη, εμπόρου ή άλλου  παραβάτη  του νόμου  περί  ναρκωτικών. Η πραγματογνωμοσύνη αυτή ενώ προβλέπεται  από τα άρθρα 12 παρ.2 και 13 παρ.3 του ν.1729/1987 και την  Υ.Α. Α2β/οικ./3982/1987 οι διατάξεις αυτές  παραμένουν ανεπιτρέπτως ανενεργείς.
  • Η πλήρης και συνεχής  ενημέρωση  των δικαστικών λειτουργών και ειδικότερα των ανακριτών καθώς και των  ανακριτικών υπαλλήλων  ως προς τις εξαρτησιογόνες   ουσίες, τα εμφανή σημεία ή συμπτώματα του απλού χρήστη και του τοξικο-εξάρτημένου, τις  αιτίες  που οδηγούν  στην κατάχρηση,  τις  συνέπειές της και τα θεραπευτικά  προγράμματα . Ως προς τους ανακριτές επισημαίνεται ότι πρέπει να γνωρίζουν  τα ψυχολογικά γνωρίσματα  του  τοξικομανούς  και τη συμπεριφορά  του, όταν  μάλιστα   βρίσκεται  υπό την επήρεια  ναρκωτικών ή σε κατάσταση μέθης.  Αν το άτομο  βρίσκεται  σε τέτοια  κατάσταση  ή στο στάδιο της αποστέρησης  δεν  πρέπει  να εξετάζεται ως μάρτυρας ή κατηγορούμενος στην προδικασία και στην κύρια διαδικασία,  διότι  μπορεί  να έχει  ψευδαισθήσεις  ή παραισθήσεις,  σύγχυση ή  άμβλυνση  μνήμης και  των άλλων  ψυχικών  λειτουργιών,  με συνέπεια   την ενδεχόμενη  κατάθεση  αναληθειών  που  μπορεί  να έχουν  τραγικές  συνέπειες  για   άλλους  και να οδηγήσουν  σε δικαστικές   πλάνες.
  • Να θεσπισθεί ως  ειδικό μέτρο ασφαλείας  η αναγκαστική θεραπεία των τοξικομανών  σε  κέντρο απεξάρτησης, κατά  τα σύγχρονα πρότυπα νομοθεσιών ορισμένων Πολιτειών των ΗΠΑ, της Ολλανδίας και της Σουηδίας.
  • Να συσταθεί   και να λειτουργήσει αμέσως ο προβλεπόμενος στα άρθρα 15-18 του ν. 1941/1991 κλάδος επιμελητών κοινωνικής αρωγής για την επιτήρηση των υπό όρον απολυομένων παραβατών του νόμου περί ναρκωτικών.
  • Να γίνουν αυστηρότερες   οι ποινές για ομαδική  χρήση και για κατοχή ναρκωτικών  σε ομαδικές συγκεντρώσεις .
  • Να  αποφεύγονται  συχνές και ιδίως αποσπασματικές νομοθετικές επεμβάσεις, χωρίς  προηγούμενη μελέτη  των επιπτώσεων  τους στις  ισχύουσες  βασικές ρυθμίσεις και  τη διαπίστωση  ότι  εναρμονίζονται με το πνεύμα και  τους στόχους τους. Κάθε προσπάθεια να γίνουν  οι διατάξεις που αφορούν τα ναρκωτικά   περισσότερο  φιλελεύθερες (όπως η  κατάργηση του αξιοποίνου για τη χρήση, κατοχή ή καλλιέργεια της κάνναβης)  ή αντίθετα  αυστηρότερες, σύμφωνα με  ξένα πρότυπα,  είναι επικίνδυνη,  διότι οι χώρες στις οποίες εφαρμόζονται πρότυπα ανοχής και απλής μείωσης της βλάβης ή αντίθετα «μηδενικής ανοχής», έχουν επίπεδο  συστημάτων  υγείας καθώς και είδος, ύψος και ποιότητα  κοινωνικών  παροχών και επιδομάτων πολύ διαφορετικό από αυτό της χώρας μας.
  • Τέλος, για την αντιμετώπιση του προβλήματος των ναρκωτικών στις φυλακές:

α) να χρησιμοποιηθούν ειδικά  εκπαιδευμένα  σκυλιά και φορητοί ανιχνευτές  ναρκωτικών,

β) να περιοριστεί η δυνατότητα εισαγωγής  δεμάτων και λοιπών αντικειμένων

γ) να  επιτηρείται  συστηματικά σε όλη τη διάρκεια του 24ώρου ο χώρος που περιβάλλει τα καταστήματα κράτησης,

δ) να  γνωστοποιείται στους κρατουμένους στους οποίους χορηγείται άδεια ότι ενδέχεται κατά την επιστροφή τους  στη φυλακή να υποβληθούν υποχρεωτικά σε εξετάσεις για ανίχνευση χρήσης παράνομων ουσιών ή και να παραμείνουν για ένα χρονικό διάστημα σε ιδιαίτερο χώρο, ανάλογο εκείνου του συνήθους, ώστε να αποβάλλονται  από το σώμα τους οι τυχόν κρυμμένες σε αυτό ναρκωτικές ουσίες,

ε) να επιμορφωθεί το προσωπικό  των φυλακών σε θέματα  τοξικοεξάρτησης,

στ) να  ενθαρρυνθούν οι τοξικοεξαρτημένοι να δημιουργήσουν  ομάδες αυτοβοήθειας τις οποίες να συνδράμουν, εφόσον το  επιθυμούν οι λοιποί κρατούμενοι, οι σωφρονιστικοί υπάλληλοι ή το διοικητικό προσωπικό  των  φυλακών,

ζ) να δημιουργηθούν οι κατάλληλες προϋποθέσεις για τη λειτουργία θεραπευτικών κοινοτήτων και ολοκληρωμένων προγραμμάτων απεξάρτησης μέσα στα καταστήματα κράτησης και

η) να λειτουργήσουν  και να αξιοποιηθούν  οι βιοτεχνίες  που  υπάρχουν στις φυλακές ( τυπογραφείο, βιβλιοδετείο  κλπ) και να  ιδρυθούν  νέες για  την

απασχόληση των κρατουμένων  που επιθυμούν να εργασθούν. Η απασχόληση αυτή θα βοηθήσει στην κοινωνική τους αποκατάσταση μετά την αποφυλάκισή τους.

Αθήνα  20/5/1990

Ο Πρόεδρος                                                           Ο Γραμματέας

Δημήτριος Γουργουράκης                                  Γεώργιος  Κασιμάτης

Επίτιμος Αντιπρόεδρος Αρείου Πάγου               Καθηγητής  Πανεπιστημίου

 
Βρίσκεσται εδώ: ΕΤΑΙΡΙΑ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΠΟΡΙΣΜΑ ΜΑΪΟΥ 1990 "Το πρόβλημα των ναρκωτικών"